Öykü İncelemesi, Edebi İncelemeler, Yazar/Şair İncelemesi

Haldun Taner Öykülerinde Mekan ve Karakter

Haldun Taner’in Seçme Hikayeler serisinden On İkiye Bir Var adlı hikayeler derlemesinde yazar hikayelerini üçüncü ağızdan aktarmak için seçtiği karakterleri farklı sınıfları bir araya getirebileceği mekanlardan seçerek toplumdaki yozlaşmayı onların gözlemleriyle okuyucuya aktarmıştır. Diğer edebi eserlerin de ana iletisi olabilecek içeriği farklı hale getiren yazarın anlatıma olan konumu belirlemiş olup, söz konusu toplumsal yozlaşma uzaktan bakılarak değil bizzat ormanın içine girilerek okuyucuya iletmiştir. Yazar bu aktarımı mümkün hale getirebilmek adına eleştiri oklarını üzerine doğrulttuğu toplumla iç içe olan karakterlerin kendilerine özgü diyalogları okuyucu üzerinde gerçekçilik hissinin arttırılmasıyla ana iletinin vurgusunun da artması amaçlanmıştır.

Taner’in olayları içerden aktarma tercihi ve sorunsalları ironi ile anlatımı için karakter seçimleri kilit rol oynamaktadır. Bayanlar 00’daki tuvalet temizleyicisi olan Kevser hanımın mecliste çalışmaya terfisinin ardından siyasi nedenlerle işinden olması yazarın siyasal yapılaşmaya yönelik eleştirilerin yanı sıra seçtiği karakteri geçmişinden faydalanmak adına kullanmıştır. Çünkü sıradan bir hela görevlisi ana iletiye kısıtlı ölçüden katkıda bulunacakken, devlet dairelerinde yılları geçmiş devlet adamlarını ve onların ailelerini iyice tanımış Kevser Hanım anlatım için alıntıda görüleceği üzere iyi bir tercih olacaktır.  

Kevser Hanım, büyükelçiliklerdeki gibi bir protokol defteri tutup da helasını ziyaret eden tanınmış bayanlara imzalatmış olsa idi, bugüne bugün çok kıymetli bir koleksiyona sahip olabilirdi. (Taner 2013: 63)

Gözleme dayalı anlatım biçimini benimseyen Taner öykülerinde olayları okuyucuya olduğu gibi yansıtmayı amaçlar. Eleştiriyi doğrudan yapmak yerine toplumdaki yozlamışlıkları okura tüm çıplaklığıyla yansıtıp okurun anlatıcının gözlemlerinden yola çıkarak eleştiri yapmasını hedeflemektedir. Bu durum aynı zamanda yazarın okur nezlindeki güvenini artırmakta ve okurun metin içerisinde kendine gözlemci olarak yer bulmasına da imkan tanımaktadır. Bu durum mutlaka Taner’in kendine has samimi üslubu ve kelime seçimi ile mümkün olmaktadır.

‘’Sonra ne hikmetse buraya gelen genç kızların, kadınların çoğunun eteği çözülmüş, kopçası kopmuş, bluzu veya kombinezonu yırtılmış oluyordu. Halbuki pahalı sinema olduğundan öyle girip çıkarken itişip kakışılacak kadar tıkışıklık da olmazdı.’’ (Taner 2013: 66)

Söz konusu alıntıda da görüleceği üzere Taner, Kevser hanım ağzıyla genç kızların elbiselerindeki bir takım değişiklikler üzerinden toplumdaki ahlaki çöküntüyü gözler önüne sermiş, öğretici tutumdan kaçınarak yorumu okura bırakmıştır.

Toplumdaki dürüstlük kavramının incelendiği Ases adlı öyküde söz konusu ileti farklı gruplara mensup birçok izleyicinin düşünceleri üzerinden verilir. İnsanların davranışları, bilinçdışı hareketleri ve duygusal durumları ironi yardımıyla alaya alınmaktadır. Yazar bunları yaparken alışılagelmiş mekanlardan faydalanır ve farklı sosyo-ekonomik yapıya sahip insanları Bayanlar 00’da tuvalette, Ases’te Fenerbahçe tribünlerinde 45 Marka Seksapil’de Almanya’da bir otelde bir araya getirir.Kadının cinsel bir nesne olarak gösterildiği bu öykülerde mekan seçimlerinin okuyucunun bakış açısına etkisi yadsınamaz düzeydedir. Örneğin Ases’te tribünlere gelen kadınları tribünlerin bakış açısıyla yadırgamıştır.

‘’Maça gelen şu karılara da bir tutuluyorum ki. Bari erkekler saunasına gitseler. Kışlanın önünden hangi kadın geçer de dikkati çekmez. Bu manyaklar da buraya binlerce aç gözlü erkek bakışını bacaklarında hissetmek için gelmiyorlarsa kalıbımı basarım. Maça kadın getirmeyin vesselam.’’ (Taner, 2013: 143)

Güçlü gözlem ve eleştiri yeteneğiyle Türk öykücülüğüne ciddi katkılarda bulunan Haldun Taner, gündelik sorunsalları farklı sosyo-kültürden insanları bir araya getirebileceği özenle seçilen mekanlar ve doğal karakterler aracılığı ile okura aktarmaktadır. Bu nedenle Taner anlatımını incelerken mekan ve karakter seçiminin önemini algılamamız kaçınılmaz olacaktır.

Yorumlarınızı bekliyorum. Bir sonraki incelemede görüşmek dileğiyle.

KAYNAKÇA

Taner, Haldun. Onikiye Bir Var. İstanbul: Bilgi Yayınları, 2013.

Standart

Kayıtsız kalma, yorumunu paylaş!

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.