Edebi İncelemeler, Yazar/Şair İncelemesi, Şiir İncelemesi

Behçet Necatigil Şiirinde Yaşam Evreleri

Türk şiirinde önemli yer tutan Behçet Necatigil, garip akımından etkilenerek başladığı şiir serüveninde şiir anlayışını zamanla halk, divan ve batı şiiri ile süsleyerek kendine has bir üslubu ile okurlarıyla buluşmuştur. Şairin şiirlerinde yalnızlık, evler, yaşam ve ölüm en çok üstünde durulan temalar olmakla beraber, benzer temaları içeren şiirlerinde şairin tekrara düşmemiş olması taktire şayan bir hadisedir. Yaşam ve ölüm temalarını içinde barındıran Dönme Dolap şiiri şairin sanat anlayışını sergilemek adına çeşitli ipuçları taşıdığından incelenmesi önem arz etmektedir.

Behçet Necatigil’in Aralık 1960’da Türk Dili dergisinde yayınlanan Dönme Dolap adlı şiirinde insanın yaşamın üç farklı evresinde kitle içindeki sırandanlığı konu edilmektedir. Şiir altışar mısradan oluşan dört bentten oluşmakta ve ilk bent insanın ilk yaşam evresi olan doğumunu ve ilk yıllarını konu edilmektedir. ‘’Nerden niçin mi geldim? Bilmeden bir şey diyemem, ya siz?’’ dizeleriyle şiir kişisi dünyaya neden geldiğini sorgular ve okuru da bu sorgulamaya davet eder. Sonrasında bu sorgulamanın önemli olmadına kanaat getirip ilerleyen dizelerde ‘’ Geldim, yer açtılar, oturdum/ Girip çıkanlar vardı’’ dizeleriyle girenleri kendisi gibi dünyaya yeni gelenler, çıkanları ise dünyayı terk edenler olarak ifade edip söz konusu durumun sıradanlığından dem vurur. Şiirin orta bentleri olan ikinci ve üçüncü bentlerinde yaşama dair çeşitli ayrıntılar benzetmeler aracılığı ile aktarılmaktadır. Şiir kişisi ikinci bentte yaşamı düğün derneğe benzetir fakat ‘’Sonra da kimileri düşünceli, durgundu’’ söylemi ile kimi insanların bu sözde düğünde pek neşeli görünmediğini ifade eder. ‘’Gidenler nereye gitti doğrusu anlayamadım’’ dizesi vefat edip dünyayı terk edenlerin akıbetinin bilinmediğe işaret etmektedir. Üçüncü bentte de yaşamı luna-park ve konser alanına benzeten şiir kişisi, önünün kalabalık olduğunu belirtmesiyle yaşın ilerlemesine bağlı olarak geride kaldığını ima ederek ‘’ bak dediler baktım pek bir şey göremedim’’ der. Burada şiir kişisinin konser alanında sahnede olmak yerinde seyirciler arasında gerilerde olduğunu ve hayatı yaşamak yerine seyirci konumunda olduğunu, buna rağmen seyredemediğinden dem vurur. Ayrıca aynı bentte, ‘’ Sıkıştığım yerde vakit çabuk geçti.’’ satırı söz konusu kişinin hayatı sıkıntılı yaşadığını ve bu nedenle hayatı tadını çıkararak yaşamaktan ziyade yalnızca hızlıca vakit geçirdiğine gönderme yapmıştır. Son bentte tıpkı hayatın son bölümü gibi ölüm öncesi yaşlılık sürecini konu edinir. ‘’Nasıl kalkıp gideceğim kalk git dediklerinde/Çünkü çıkmak sıkışık sıralardan mesele’’ mısraları ile yaşlılığın acizliği ele alınırken sıkışık sıralar tamlaması zorlu yaşam koşullarını simgeler. ‘’Kalkacaklar yol vermeye bakacaklar ardımdan’’ dizesi mecazi bir söylemle cenaze merasimini ifade etmektedir.

Şiir biçimsel açıdan incelendiğinde üstte de belirtildiği üzere her biri altı mısradan oluşan dört bentten oluşur. Yer yer yarım kafiyelerden faydalanılan şiirde ahenk bentler sonrası gelen ‘’Zaten ben geldiğimde’’ dizesi ile sağlanır. Necatigil söz konusu temaları incelerken sözcük seçimlerine oldukça önem verir. İki anlamlı kelimelerden, alışılmış ve alışılmamış bağdaştırmalardan sıkça faydalanması bu amaca hizmet etmektedir. Benzetmeler Necatigil’in sanat anlayışı adına önemlidir bu nedenle gibi benzetme edatından bu şiirinde olduğu gibi diğer şiirlerinde de sıkça faydalanılmaktadır. Hayatın değişik dizelerde düğüne, derneğe, luna-parka, konser ve gösteriye benzetilmesi buna örnek teşkil etmektedir. Dönme dolap şiirinde üstünde durulması gereken bir diğer nokta ise şiir kişisinin okura sürekli soru yönlendiriyor oluşudur. Şiir kişisi bazen bu sorulara kendisi cevap verirken bazen de ucu açık bırakıp okuru düşündürmeye iter. Sonuç olarak tekrarlar, kelime seçimleri, benzetmeler ve sorular şiirin ritmi ve ahengine katkı sağlayan unsurlar olarak karşımıza çıkacaktır.

Behçet Necatigil birçok şiirinde olduğu gibi Dönme Dolap adlı şiirinde de yaşamın zorlukları arasında sıkışmış insanoğlunun yaşam döngüsündeki sıradanlığını doğum, yaşam ve ölüm evreleri ile anlatmaktadır. Şair şiirde kullandığı çeşitli teknikler ile ritim ve ahengi sağlarken, şairin bentleri bölüşünün anlatı ile paralelliği işlenen temaların aktarımına yardımcı olmaktadır.

Yorumlarınızı merak ediyorum. Bir sonraki incelemede görüşmek dileğiyle, kendinize iyi bakın.

KAYNAKÇA

Necatigil , Behçet. Sevgilerde. İstanbul: Can Yayınevi, 2009.

Standart

Kayıtsız kalma, yorumunu paylaş!

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.