Etimolojik İnciler

Dilimizdeki Arapça Mucizeler: Mülk

Basit bir soru ile başlamak istiyorum. Herkesin işinden ayrı kalan boş zamanlarında yaptığı hobileri vardır. Bazen de hobisi işi haline gelenler vardır, ne mutlu onlara! Gelelim sorumuza: siz de bir dakikalığına kendi hobilerinizi, bunları ne zaman ve hangi şartlarda edindiğinizi düşünün. Mutlaka her birini dayandırabileceğimiz bir hikaye vardır. Bazen yalnızca kişisel pazarlama aracı olarak uğraştığınız ilgi alanlarıyla; karşılaştığınızda andan itibaren aranızda aşk benzeri bir çekim oluşur. Kişisel pazarlama amaçlı edindiğiniz hobiler genelde uzun ömürlü olmaz çünkü pazarlanan hobinin satılacağı bir raf ömrü vardır. Diğer yandan kişisel tatmin(self-actualization) sağlayan hobiler ile aranızda çekim gücü gittikçe artar.

Benim etimoloji merakım da lisedeki edebiyat derslerinde Arapça kökler ile kelime türetildiğini öğrenmemle başladı. Düşünsenize üç harf yan yana geliyor ve yazılışları aynı olmasına rağmen metnin içeriğine ve kullandığı yere göre farklı anlamlara geliyor. Zor olmasına zor ama bu şekilde pek çok kelimenin bir hikâyesi var. Bu hikâyeleri öğrenince de kullandığınız kelimelere hâkim olduğunuzu hissediyor ve bunla tatmin olabiliyorsunuz.  Bugünkü yazımızda ise mülk kelimesinden yola çıkıp, birçok farklı kelimenin türemesinin hikâyesini göreceğiz.

(DİKKAT! CİDDİ ETİMOLOJİ YÜKLEMESİ İÇERİR)

Bu hafta işleyeceğimiz kök ‘’m-l-k’’. Arapça’da yazımı aynı olmasına rağmen m-l-k kökü iki farklı anlama geliyor.

  1. ‘’egemen olma, beylik, ve hükümdarlık etmek’’

  2. ‘’sahip olmak’’

Bu iki anlamın birbiriyle ilişiği mevcut olsa da iki farklı kelime grubunun kökenleri olmuşlar. Örneğin ‘’melik’’ kral anlamına gelirken ‘’mâlik’’ ikinci anlamdan türemiş.  ‘’Mülk sahibi’’ anlamına geliyor.

Real-Estate-b

Arapça ’da köklerin mastar halleri de mevcut.  m-l-k kökünün mastar hali ‘’milk’’ veya ‘’mülk’’dür. Bize ikincisi, hem de bir kelime olarak girmiş. Mülk kelimesi, kökün iki anlamın olduğundan ötürü hem ‘’yönetme/sahiplik etme’’ anlamına gelen soyut eylem adı, hem de ‘’yönetilen/sahiplik edilen şey’’ anlamında nesne olarak kullanılıyor. Nasıl yani? Örneğin ‘’Tahammül mülkünü yıktın.’’cümlesinde mülk krallık anlamına gelirken ‘’ Adalet mülkün temelidir’’ deki mülk; (yönetilen)‘’devletin’’ anlamına geliyor.

Türkçe’de  mülk ‘’sahip olunan mal’’ anlamına oturduğu için soyut eylem adı olarak bir de ‘’mülkiyet’’ sözcüğüne ihtiyaç duyulmuş. Bu konuda literatürde ciddi bir etimolojik tartışma söz konusu çünkü +iyyet eki kelimeleri mastar haline getirmek için getirilen bir ek iken zaten mastar olan mülk kelimesinin üzerine mastar eki getirmek ne kadar mantıklı? Yine de dilimize girmiş, kendine yer edinmiş. Yapacak bir şey yok artık.

Arapçada Mülk tekil, çoğulu ‘’emlak’’tır. Bizde ise emlak ‘’gayrimenkul mülk’’ anlamında tekil kelime olmuş.

Arapçada da köklerden kafanıza göre kelime türetemiyorsunuz. Çeşitlik kalıplar mevcut. m-l-k kökü kullanılarak üretilen çeşitli kalıplara bakalım.

teXXiX: x gelen yerlere m-l-k koyunca temlik kelimesi türüyor ve anlamı ‘’mülk edindirmek’’ anlamına geliyor.

Bir sonraki kök: teXeXXüX. m-l-k kökünü koyunca temellük çıkıyor, o da mülk edinmek anlamına geliyor.

istiXXâX kalıbından ise istimlâk çıkıyor, bu da mülke el koymak demek. Bu kelime Arapça sözlüklerde yok, Nişanyan sözlüğe göre 19.yüzyılda Osmanlıcada türetilmiş.

angel-light-purple_credit-Shutterstock

Bazı istisnalar da mevcut. ‘’Melek’’  m-l-k kökünü içerse bile bu kökenden türemiyor. Arapça bile değil, İbraniceden geliyor. Neymiş efendim, her gördüğümüz sakallıyı hacı zannetmeyecekmişiz.

Bu haftalık bu kadar. Umarım okurken keyif almışsınızdır. Yeni yazılardan haber olmak için, aşağıdaki linklerden facebook, twitter ve instagram sayfalarımızı takip edebilir veya her yeni yazı yayınlandığında size otomatik e-mail atabilmemiz için aşağıdaki menüden blogumuza üye olabilirsiniz. Herkese iyi akşamlar ve iyi haftalar diliyorum. Esen kalın!

Standart

Kayıtsız kalma, yorumunu paylaş!

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.