Öykü İncelemesi, Edebi İncelemeler, Yazar/Şair İncelemesi

Gogol Öykülerinde Mizah Anlayışı

Bu yazıda Gogol’un 3  büyüleyici hikayesinden, (<<Bir Delinin Hatıra Defteri>>, <<Palto>> ve <<Burun>> hikayeleri) yola çıkarak Gogol’u öykülerindeki kara ve absürt mizah anlayışıyla inceleyeceğiz.

Nikolay Vasilyeç Gogol’un,  “Bir Delinin Hatıra Defteri” adlı öykü kitabında 19. yüzyıl  Rus toplumunun idari ve toplumsal sorunlarını alt tabaka memurların bakış açısından okura aktarmaktadır. Yazar metnin ana sorunsalı olan zümre farklılıklarını öykülerdeki küçük insanların büyük yaşamlarından süzerek yansıtmıştır. Gogol, öykülerinde kara mizah ve absürt mizahtan yer yer faydalanırken, metinlerin genelinde sınıf farklılıkları konusunda okurda farkındalık oluşturmayı amaçlamıştır.

Katı hiyerarşi baskısının konu edindiği Palto adlı öyküde Gogol’un öyküsüne ana karakteri olarak seçtiği Akakiy Akakiyevic düşük mertebeye sahip bir memur olarak çalıştığı devlet kurumunda kıdemli memurlar tarafından hiyerarşi baskısı görmektedir. Söz konusu baskı Akakiyevic’i kendisini önemsiz biri olarak görmesine sebep olmaktadır. Yazar, söz konusu durumu diğer devlet kurumları için de genelleyerek şöyle dile getirmektedir “Asker olsun, sivil olsun; daire ve büroların başında bulunanların hepsi makamları adına fazlasıyla alıngan olur” (37). Öykünün akışında kıt kanaat geçinen Akakiyevic’in zamanla ihtiyacı haline gelip güç bela aldığı paltoyu kaybetmesi ve akabinde üşüyerek hasta olup ölmesine giden hayat öyküsü anlatılmaktadır. Yazarın olayları anlatırken absürt ve kara mizahtan faydalanması hikayenin akıcılığına ciddi ölçüde hizmet etmektedir. Ana karakterin ölümü sonrası okurun karşısına hortlak olarak tekrar çıkması absürt mizaha hizmet eden bir öge olarak ele alınırken, bu absürt durumun anlatıcı tarafından olağan karşılanması altı çizilmesi gereken bir diğer hadisedir. Öte yandan anlatıcının ana karakterin başından geçen özünde elim olaylar yer yer okuyucuyu güldürmektedir. Hiç şüphesiz bu, kara mizahın Gogol tarafından öykülerinde ustaca kullanıldığını gözler önüne sermektedir.

Kitaba ismi veren Bir Delinin Hatıra Defteri adlı öykü, ele alınan karakterler ve anlatılan toplumun sorunsalları bakımından Palto adlı öykü ile ciddi benzerlikler barındırmaktadır. Tıpkı Arkakiyec gibi düşük mertebeli memur olan Aksentiy İvanoviç’in üzerinde hissettiği katı hiyerarşi baskısına karşı koyamayıp delirmesi konu edinen öykü okura ince bir mizah anlayışı ile aktarılmaktadır.  Eserde olağan başlayan anlatı, zamanla İvanoviç’in mantık dışı uçarı durumlardan bahsetmesiyle okuyucuyu şaşırtacak bir şekilde olağan dışı bir hale dönüşmektedir. Söz konusu duruma satır arasında mizahi bir yaklaşım mevcuttur. “Yazanın insan olmadığı nasıl da belli. Uslu, akıllı, başlıyor, köpekçe bitiriyor..”(Gogol 198). Tüm bunların yanı sıra Gogol’un tıpkı diğer öykülerinde olduğu gibi İvanoviç’in yaşadığı trajik olaylar arasından güldürü ögeleri çıkarmış olması kara mizahtan etkili bir biçimde faydalandığını da göstermektedir.

Gogol’un başyapıt sayılan eserinin bir diğer öyküsü olan Burun tıpkı incelenen öteki hikayelerde olduğu gibi toplumsal eleştiri düşüncelerini içermektedir. Söz konusu yapıtta bir sabah uyandığında burnunu kaybeden ve onun arayışına giren Kovalev’in hikayesi mizahi ögeler eşliğinde okura sunulmaktadır. Bu öyküde de diğer öykülerinde olduğu üzere olağan dışılık, olağan bir anlatı ile aktarılır. Örneğin Kovalev’in kaybettiği burnunu altıncı derece bir memur kılığına girmiş olarak bulması ve kendinden üstün kademede olan burnu ile konuşmaya çekinmesi Rus ordusunundaki hiyerarşi çatışmasını aktarması adına kara mizaha, burunun karakter bürünüp konuşulmaya çekinilecek hale gelmiş olması bakımından absürt mizaha örnek niteliği taşımaktadır.

Gogol’un Palto, Bir Delinin Hatıra Defteri ve Burun adlı öykülerinde 19.yüzyıl Rusya’sında ezilen memurların gözünden kurum içi katı hiyerarşiden kaynaklanan sınıf farklılıkları, mizahi ögeler eşliğinde eleştirilmiştir. Öyküler, gerek insanın içini acıtan gerekse yüzünü güldüren sıradan ve sıra dışı olayları ile insanların kıdem farklılıklarıyla birbirlerinden üstün olamayacağı öğretisini barındırmaktadır.

Yorumlarınızı merak ediyorum. Bir sonraki edebi incelemede görüşmek dileğiyle.

Kaynakça

Gogol, Nikolay Vasilyeviç. Bir Delinin Anı Defteri. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2010.

Standart

Gogol Öykülerinde Mizah Anlayışı” üzerine bir yorum

Kayıtsız kalma, yorumunu paylaş!

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.